Wat is dat?

Wat skal dat den alns hyr?

Ik bün borentogen in Weimar in Döringen un hev wat vun eyn paar jaarn in’t oustwestfaulske leevt. Dar bün ik dat eyrste maal mit sassk in kontakt kamen. Man eygens kun my keyneyn dat ornently bypulen. Ouk wen ik en groutet vermaak an har. After’n ik na de Eifel wegtrocken bün, he’ik in’t net eyn minsken kenenleyrt dey meyrstendeyl meyr op sassk, un ny op duytsk, skrivt (mang en dutten anner spraken, man even ny sou veel duytsk). Da het dat anvungen dat ik my segt heb: Warüm eygens de spraak woller heyl un deyl verleyren? Un nu harst je eyn sjangs dey ouk tou bruken. Bavenop studeyrt dey spraakwetenskop mit en gewigt op minnerhaytenspraken un den he’ik dey sligt vraagt wat dey my beten wat ünner de armen grippt by’t leyren. Wat ik av un tou antern op myn vragen kregen koent wen ik my op deyeyr dialekt inlaat. Dat heyle kaos aan stannards un keyneyn kan dy wat seggen wat du graad passly snakst/kuyerst/praatst ouder sags dog man blouts missingsk, ümdat keyneyn aanen vun’e annern dialekten het, dat he’ik ny uuthalen.

Man nu het’t ny lang duurt un’e heylen dimensjoun vun’e situatjoun vun’e spraak und wat eygens alns in duytskland – un ouk binnen de sassksprakigen institutjounen- ny sou dol löppt, ouder graad man minneragtet ward, keym uut – un glyks wart dat politsk. Dat givt t.b. (toun byspill) anner lütte spraken as de saamsken, woneem dey al en heylen barg meyr op’e reyg krygt. Un wen wy nog eyn paar jaarn avtoyvt un man blouts de hannen in’n skout leggt, den wast de sjangs dat’e spraak an’ enn doud blyvt ouder touminst knap nog eyn het, dey’e bruukt. Un den kan touminst dey eyr vitalität un’e regtdoum an woyr lyden, ouder dör’t duytske inwarken gaan de vormen un grammatik meyr un meyr av. Dat is alsou heyl wat eyrnsthavtiger.

Butenden – ik heb man graad en leyv krigt vör’e spraak, un dey wast un wast my nu mit jeydeyn dag, dey ik dey leyr un bruuk, meyr an’t hart. Un dat givt je ouk en barg an intressanten bispillen un woyr dey sik viligt goud vörstellen laten. Un wen dat man blouts wat lüttet soytet weyr, sou as ‘eekkatten’ ouder ‘skildpadden’. Mennigmaal sünd dat ouk düsse lütten saaken, dey eyr bydoun hebt wat op’n weg tou bringen.

Dartou kryg ik meyr un meyr kloug, wat dat dog en genjale brüggenspraak , sou tou dat Nederlänske un dat Freysske, as ouk tou’e fastlandskandenaavsken spraken, is. Vun den ik op jeydeyn vall ouk meyr wat leyren wil. Nu, kaamt tyd, kaamt raad, kaamt daad. 🙂

Ik bün nu betou keyn regelhavtygen blogger ween, man kyken wat sik hyr nu vun uutssurt.

Paar woyr tou’e dialekten dey ik hyr meyrstendeyls bruuk. As al segt he’ik keyn haymatdialekt. Dat givt en beten nourd-austwestfaulsket substraat vun myn tyden in dat Minner land. Den he’ik vör jaarn maal eyn netkours tou’n sölvigst leyren maakt, dey vun dat Ollenburger land keym. Ik weyt nu ny nipp warüm, man dat kun eyn vun’e grünnen ween, warüm ik mennigmaal oustfreeske anklängen binnen hebben kunn. Wat ik nu meyrstendeyls leyr un my ouk gröttstendeyls an orienteyr, is dat Dithmarsker sassk, dat deyl vun’e nourdsassken dialekten is. Dat mag soudennig ween, dat ik vaken “weyr/weyrn/ween” un “snakken” bruuk, man av un tou ouk “was/wassen/wesen” un “kuyren” ouder “praten”. Un de unbestimten neutralen adjektyv-ennen “-et” – den givt dat in’t Dithmarsker rebeet eygens ny, man den maag ik ouk man heyl tou goud lyden. 🙂 Un darüm ouk “Westfaulen” un ny “Westvaalen”. Dat is eyn lüttket beten wat an eyr wysen tou de westfaulsken  dialekten uut myn verleden tyden.

Skryven dou ik op’e grundlaag vun’e “Algemeyne Schryvwys”, wat de neutraalste un luutly passligste vör sassk is, dey ik ken. Bavenop bün ik altyden in en lopen diskusjoun wo eyn dat nog uutbuen un beter maken kun. Sou keym dat t.b. tou sch -> sk (ouder sj in lateren leynwoyr uut’n franzöössken) un dat meyrstendeyls weglaten vun’e boukstaven ‘f’,’q’, ‘x’ un ‘z’. Keyneyn mutt my dat glyks doun. Alns wat ik hyr versoyk is uutproyven wat gayt un, touhoup mit annern luyd, bestendeyls ouk uut annern dialektrumen, uuttouklamüstern wodennig wy wat henkrygen koent, wat vör al de dialekten uut duytskland un de nederlannen passly is un de saasken luutsüsteym reygt kamt. Slegter as Sass mit syn anbakken an’e  duytske orthogrvy, as ouk de verskillenen versjounen op’e nederlänsken syd kan dat je op jeyden val man ny warn.

Sou, betou was dat je nu eyrsmaal noug, wol? – Den man tou!

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s